SARAYBOSNA (AA) - İSMAİL ÖZDEMİR - Bosna Hersek'in Nevesinje şehrinde bulunan ve 1992-1995'teki savaşta Sırplar tarafından yıkılan Osmanlı eseri Dugalica Camisi, Türkiye'nin desteğiyle özgün mimarisine sadık kalınarak yeniden inşa edildi.
Kültür ve Turizm Bakanlığı Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından 2023'te başlanan caminin yeniden inşa çalışmaları sona erdi. Bölgesinin en eski ve özgün eserlerinden olan caminin açılışı, Bosna Hersek'teki Vakıf Günleri kapsamında 26 Nisan'da Vakıflar Genel Müdürü Sinan Aksu'nun katılımıyla yapılacak.
Hacı Velijudin Bakrac tarafından 1515'te yaptırılan cami, Hersek bölgesinde sadece bir ibadet yeri değil, aynı zamanda bölgenin sosyal ve kentsel yapısına ışık tutan önemli bir kültürel miras olarak biliniyor.
Caminin yanında bulunan tarihi saat kulesiyle oluşturduğu bütünlük, Osmanlı şehircilik anlayışının bölgedeki yansımalarından biri olarak öne çıkıyor.
Saat kulesi, dönemin yerleşim düzeninde merkezi bir simge işlevi görürken Dugalica Camisi ile Nevesinje'nin tarihsel kimliğinin önemli parçalarından birini oluşturuyor.
Bosna Hersek'te 1992-1995'teki savaşta yüzlerce camiyle aynı kaderi paylaşan Dugalica Camisi, 1992 yılında Sırplar tarafından yeniden yapılmasının önlenmesi için temellerine kadar yıkıldı.
- Caminin yeniden yapımı için arkeolojik incelemeler yapıldı
Vakıflar Genel Müdürlüğünün desteğiyle caminin yeniden inşa süreci 2023'te başlatıldı. Proje başlangıcında caminin bulunduğu alanda herhangi bir mimari kalıntının bulunmaması ve alanın uzun süre otopark olarak kullanılması, yeniden inşa çalışmalarını daha da hassas hale getirdi.
Uzman ekipler, yapının yeniden ayağa kaldırılması sürecinde arşiv belgeleri, tarihi kayıtlar ve sahada yürütülen arkeolojik incelemelere dayandı. İlk aşamada gerçekleştirilen kazı çalışmaları sonucunda özgün yapıya ait temel izlerine ulaşıldı.
Ortaya çıkarılan temeller, mühendislik değerlendirmelerinin ardından güçlendirilerek yeni yapının taşıyıcı sistemi bu temeller üzerine inşa edildi. Cami, özgün mimari karakterine bağlı kalınarak ve çağdaş restorasyon ilkeleri doğrultusunda yeniden şekillendirildi.
Proje yalnızca cami yapısıyla sınırlı tutulmadı. Dugalica Camisi çevresinde külliye anlayışı çerçevesinde mektep, abdesthane ve tarihi saat kulesini kapsayan bütüncül bir düzenleme hayata geçirildi.
Saat kulesinde yürütülen çalışmalar ise projenin en teknik aşamalarından biri olarak öne çıktı. Kule, iç kısmına yerleştirilen çelik konstrüksiyon sistemiyle güçlendirilirken dış cephede hasar gören taş bloklar titizlikle sökülerek özgün malzemeye uygun yeni taşlarla değiştirildi.
- Cami, milli anıt statüsünde
Tüm restorasyon ve yeniden inşa süreci, uluslararası ilke ve mesleki standartlara uygun şekilde yürütülürken, hem tarihi kimliğin korunması hem de yapısal güvenliğin sağlanması öncelik olarak belirlendi.
Dugalica Camisi ve saat kulesinin bulunduğu alan, Bosna Hersek'te 2005'te milli anıt ilan edilmişti. Yeniden inşa çalışmalarıyla birlikte, bölgenin tarihi ve kültürel hafızasının yeniden canlandırılması hedefleniyor.
Yetkililer, projenin tamamlanmasıyla Dugalica Camisi'nin yalnızca bir ibadet mekanı değil, aynı zamanda Bosna Hersek'in çok katmanlı tarihini yansıtan önemli bir kültürel miras noktası olarak yeniden hayat bulacağını vurguluyor.
